horses.am
RU AM EN
Art@Van

Ձիերի լեռնային մրցավազք և բերքի տոն

Հոկտեմբերի 11 · Արտավան, Վայոց ձոր

Ուզում եմ գնալ
—ՕՐ
—ԺԱՄ
—ՐՈՊԵ
Art@Van — Heritage & Horse Festival

Ի՞նչ է սա

Ձիավորները մեկնում են լեռնային երթուղով և վերադառնում մոտ երեք ժամ անց։ Այդ ամբողջ ընթացքում գյուղում տոն է՝ բերքի տոնավաճառ, գյուղական սեղան, պարեր, ցուցադրական մրցումներ, ձիավարություն։ Օրվա գագաթնակետը առաջատարների վերադարձն է և պարգևատրումը։

Ծրագիրը չի սահմանափակվում մրցավազքով։ Հյուրերը ամենագնացներով բարձրանում են դեպի լիճ և քայլարշավով հասնում գյուղի միջով հոսող գետակի միջնադարյան քարաշեն կամրջին։

14,4կմ լեռնային արահետ
721մ բարձրացում
~3 hձիավորները երթուղում
130կմ Երևանից

Ճանապարհը Երևանից

Սխեման պայմանական է, մասշտաբով չէ։ Երևան — Մեղրի մայրուղով՝ Խոր Վիրապի, Նորավանքի և Եղեգնաձորի կողքով։

Օրվա ծրագիրը

  1. 07:30
    Հավաք Երևանում

    Սասունցի Դավիթ արձանի մոտ, Արցախի պողոտա։ Տուրօպերատորներն ընտրում են իրենց մեկնարկի վայրը

  2. 08:00
    Մեկնում

    130–140 կմ Երևան — Մեղրի մայրուղով, 2–2,5 ժամ

  3. 10:00
    Ժամանում Արտավան

    Դիմավորում լեռնային խոտաբույսերի թեյով՝ ուրց, մասուր

  4. 11:00
    Բերքի տոն

    Աշակերտների և ծնողների տոնավաճառ, խոտի տուկերով հանգստի գոտի, գյուղական սեղան՝ պանիր, մածուն, ավելուկ, չիր

  5. 11:30
    Մրցավազքի մեկնարկ

    Դպրոցի հետնամասում։ Ձիավորները երթուղում են մոտ երեք ժամ

  6. 12:30
    Ելույթներ

    Կիոկուշին կարատեի ցուցադրություն, Վայք համայնքի համույթներ, ազգային պարեր, ձիավարություն

  7. 15:00
    Ավարտ և պարգևատրում

    Առաջատարների վերադարձը, պատվոգրեր և մրցանակներ առաջին երեք տեղերի համար

  8. 16:30
    Մեկնում Արտավանից
  9. 20:00
    Վերադարձ Երևան

Ինչպես հասնել

Միջոցառման զրույցը

Կազմակերպիչների հայտարարությունները՝ ծրագիր, հավաքի ժամ, եղանակ, փոփոխություններ։ Այնտեղ էլ մասնակիցները պայմանավորվում են ուղեկցող մեքենաների շուրջ։

Սեփական տրանսպորտ

130–140 կմ Երևան — Մեղրի մայրուղով, 2–2,5 ժամ։ Վերջին հատվածը՝ գրունտային ճանապարհ, անձրևին անհրաժեշտ է բարձր հենք։

Բացել քարտեզում

Բուկլետ

Միջոցառման նկարագրությունը, երթուղին, ծրագիրը և գյուղի պատմությունը՝ մեկ ֆայլով։

Ներբեռնել PDF

Վայրը

Արտավան, Վայոց ձոր։ 39.6644, 45.6164։ Տոնավաճառը և ավարտը՝ դպրոցի մոտ դաշտում։

Ցույց տալ քարտեզում

Արտավանը և հայկական ձին

Ութ դար քարե կամրջի մոտ

Գյուղն իր անունից շատ ավելի հին է․ XIII դարում այն կոչվել է Հաջողք և եղել Տաթևի վանքի հարկատու բնակավայրերից մեկը, իսկ ներկայիս անունը ստացել է միայն 1950 թվականին։

  1. XI–XII դդ.Եկեղեցի, որից պահպանվել են բեկորներ, և հնագույն խաչքարեր։
  2. XIII դ.Գյուղը կոչվում է Հաջողք և Տաթևի վանքի հարկատու է։ Գետակի վրա պահպանվել է միջնադարյան քարաշեն կամարակապ կամուրջ։
  3. XVII դ.Տարածաշրջանի գյուղերը, մեկ-երկուսի բացառությամբ, ենթարկվում են բռնագաղթի։ Այստեղ սկսում են ապրել օտարազգիներ։
  4. 1920-ականներXIX դարի եկեղեցին հիմնահատակ քանդվում է, քարերն ու խաչքարերն օգտագործվում են ակումբի, դպրոցի և ցանկապատերի համար։
  5. 1940-ականների վերջԿովկասյան թաթարների մի մասը տեղափոխվում է Ադրբեջանական ԽՍՀ։ Ազատված գյուղում վերաբնակվում են 30–35 կմ հեռավորության Ախաչ գյուղի բնակիչները՝ բերելով եկեղեցու փոքրիկ զանգը։ Մոտ չորսդարյա ընդմիջումից հետո Արտավանում կրկին հնչում է հայերեն խոսքը։
  6. 1950Մինչ այդ Ջուր կոչվող գյուղը վերանվանվում է Արտավան։
  7. 1980-ականների վերջՆախատեսվում է 46 տիպային տուն, կառուցվում է միայն 15-ը։ 10-ը հատկացվում է տեղացիներին, 5-ը՝ Նախիջևանից և Բաքվից բռնագաղթվածներին։

Ինչ տեսնել հոկտեմբերի 11-ին

Քարե կամուրջը

Միջնադարյան կամարակապ կամուրջ գետակի վրա։ Տոնի ծրագրում կա քայլարշավ դեպի այն։

Խաչքարեր

XI–XII դարերի եկեղեցու բեկորներ և հնագույն խաչքարեր։ Քանդված եկեղեցու քարերը մտել են ակումբի և դպրոցի պատերի մեջ։

Դպրոցի զանգը

Ախաչից բերված զանգը մինչ օրս ազդարարում է դասերի սկիզբն ու ավարտը։ Մրցավազքի մեկնարկն ու ավարտը դպրոցի հետևում են։

Ինչու է խորհրդանիշի ձին բրոնզե

Art@Van-ի խորհրդանիշը կրկնում է Տավուշի Այրումից և Պառավաքարից գտնված Ք.ա. IX–V դարերի բրոնզե ձիու արձանիկները, որոնք այսօր պահվում են Հայաստանի պատմության թանգարանում։

Կարդալ ամբողջը

Այրումից գտնված ձիու արձանիկը (Ք.ա. VI–V դդ.) ներկայացնում է կանգնած ձի՝ կարճ խուզած բաշով, երկար պարանոցով, ընդգծված մկանունքով և բնական համաչափություններով։

Ձին կապվում էր Արեգակի և տիեզերական կարգի հետ։ Ձիեր էին զոհաբերում ռազմի և արևի աստվածներին, իսկ բրոնզե մանրակերտերը կրում էին որպես հուռութք կամ նվիրաբերում տաճարներին։

Art@Van
Art@Van · խորհրդանիշ՝ Այրումի և Պառավաքարի արձանիկների հիման վրա

Այրուձի՝ այր և ձի

Այրուձին հին և միջին դարերում հայկական բանակի հեծելազորի անվանումն է՝ Առաջավոր Ասիայի ամենահզոր ռազմական ուժերից մեկը։

8 000հեծյալ Երվանդունիների այրուձիում, ըստ Քսենոփոնի
120 000հեծյալ Արշակունիների օրոք
40 000որից՝ Արքունի հեծելազորը («Ոստանիկ այրուձի»)
20 000մտրուկ տարեկան՝ տուրք պարսից արքային, ըստ Ստրաբոնի
Կատաֆրակտներ

Ձիավորը կրում էր թեփուկավոր կամ օղակավոր զրահ՝ պարանոցից մինչև ոտնաթաթերը, սաղավարտ, հաճախ նաև մետաղական դիմակ։ Ձին պատված էր կաշվե հիմքով զրահով՝ կուրծքը, ճակատը, կողերը։ Գլխավոր զենքը կոնտոսն էր՝ 400–450 սմ ծանր նիզակ։

Շարվում էին խիտ՝ սեպաձև կամ պատով, և դանդաղ, բայց անկասելի արշավով հարվածում հետևակին։ Ոչ մի վահանների պատ չէր դիմանում։ Շարքերը ճեղքելուց հետո գործի էր անցնում թեթև հեծելազորը։

KONTOS · 400–450 175 0 100 200 300 400 450
Կոնտոսը՝ 400–450 սմ, 175 սմ հասակի համեմատ։

Քուռկիկ Ջալալի՝ Սասնա հրեղեն ձին

Հայկական առասպելաբանության մեջ ձին սովորական կենդանի չէ, այլ սրբազան էակ՝ կապված հրի, ջրի և արևի հետ։ Լավագույն ձիերը ծնվում են ծովից։

Կարդալ ամբողջը

«Սասնա ծռեր» էպոսում Քուռկիկ Ջալալին պարզապես Սանասարի, Մհերի ու Դավթի ձին չէ, այլ տոհմի հովանավորը։ Սանասարը նրան հանում է ծովի հատակից։ Նա խոսում է մարդկային լեզվով, գիտի ապագան և զգուշացնում տիրոջը վտանգների մասին։

Հոկտեմբերի 11-ի հավաքը՝ 07:30-ին, Սասունցի Դավթի արձանի մոտ։ Դավիթն այնտեղ նստած է հենց Քուռկիկ Ջալալու վրա։

Մեկ քայլը՝ գետնին,
մեկը՝ երկնքում
Այսպես է էպոսը նկարագրում Քուռկիկ Ջալալու վազքը։

Ինչպես են հայերն անվանում ձիուն

Հայերենում ձիու համար տասնյակ բառեր կան՝ ըստ գույնի, տարիքի, կազմվածքի և գործի։

Ընդհանուր

ձիdziձի
ասպaspձի, հնագույն բառ
նժույգnzhuygընտիր ձի

Սեռ և տարիք

հովատակhovatakարու ձի
զամբիկ · մատակzambik · matakէգ ձի
մտրուկmtrukդեռատի ձի
քուռակkurakձիու ձագ. այստեղից՝ Քուռկիկ

Գործ և կազմվածք

երիվարyerivarհեծնելու ձի
վարգաձիvargadziկառքին լծված ձի
մերկիկmerkikմերկ, անթամբ ձի
եզնգավակyezngavakեզի պես լայն գավակով

Գույն

ճերմակchermakսպիտակ
աշխետashkhetշիկագույն
մողոշիկmoghoshikմոխրագույն
շառատsharatթխակարմիր
ճանճկենchanchkenսև ու ճերմակավուն
ճարտուկchartukսպիտակ՝ սևախայտ
կոստնտոտիկkostntotikսպիտակախայտ ոտքերով

Գրանցվել և հարցնել

Կազմակերպումն իրականացնում են գիդերն իրենք։ horses.am-ը միայն ներկայացնում է միջոցառումը